Τα κρυφά σημάδια της άνοιας: 11 συμπεριφορές που πρέπει να σε ανησυχήσουν

Όταν σκεφτόμαστε τα πρώιμα σημάδια της άνοιας, το μυαλό μας πηγαίνει στην απώλεια μνήμης. Ωστόσο, η νόσος Αλτσχάιμερ και οι άλλες μορφές γνωστικής εξασθένησης συχνά εκδηλώνονται με τρόπους και συμπεριφορές που δεν φανταζόμαστε.

Η λέξη «άνοια» φέρνει σχεδόν αυτόματα στο μυαλό μας την απώλεια μνήμης. Ωστόσο, η επιστήμη συνεχίζει να αποδεικνύει ότι η άνοια —ένας όρος που χρησιμοποιείται για διάφορες γνωστικές διαταραχές και εγκεφαλικές αλλοιώσεις— εκδηλώνεται με ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, ειδικά στα αρχικά στάδια. Το πρόβλημα; Αυτά τα πρώιμα σημάδια δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστούν. 

Τα 11 «κρυφά» συμπτώματα άνοιας που πρέπει να προσέξετε

Πώς μπορείτε λοιπόν να καταλάβετε αν εσείς ή ένας αγαπημένος σας άνθρωπος εμφανίζετε πρώιμα σημάδια της νόσου Αλτσχάιμερ ή κάποιας άλλης μορφής άνοιας; Αρχικά καλό είναι να έχουμε υπόψη μας ότι κάθε σαφής απόκλιση από τη συνηθισμένη συμπεριφορά ή τις ικανότητες μας μπορεί να αποτελεί αιτία ανησυχίας. Ωστόσο οι πιο κάτω συμπεριφορές -αν και φαινομενικά άσχετες- μπορούν να αποτελέσουν καμπανάκι κινδύνου ιδιαίτερα εάν αποτελούν αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη συμπεριφορά ενός ατόμου.

1. Μείωση της κινητικότητας και καθιστική ζωή

Πρόσφατη έρευνα έδειξε μια πιθανή σύνδεση ανάμεσα στη μακροχρόνια φθίνουσα γνωστική λειτουργία και την αύξηση του χρόνου που περνάμε καθιστοί. Σε μελέτη μεσήλικων και ηλικιωμένων, όσοι παρουσίασαν τη μεγαλύτερη έκπτωση μνήμης σε βάθος χρόνου, είχαν μειώσει σημαντικά την ελαφριά φυσική τους δραστηριότητα (έως και 2,3 ώρες λιγότερες την εβδομάδα). Μια ξαφνική πτώση στα επίπεδα δραστηριότητας κάποιου μπορεί να υποδηλώνει υποκείμενα προβλήματα σκέψης.

2. Δυσκολία στην οδήγηση

Τα τροχαία ή τα «παρά τρίχα» ατυχήματα είναι προφανή σημάδια, αλλά υπάρχουν και πιο λεπτές αλλαγές. Έρευνα αποκάλυψε ότι ενήλικες με ήπια γνωστική διαταραχή τείνουν να οδηγούν λιγότερες φορές τον μήνα, αποφεύγουν τη νυχτερινή οδήγηση και παρουσιάζουν μικρότερη ποικιλία στις διαδρομές που επιλέγουν.

3. Συχνές πτώσεις

Όλοι μπορεί να σκοντάψουμε, αλλά οι συχνές πτώσεις στην τρίτη ηλικία συνδέονται στενά με τη γνωστική υγεία. Μελέτη έδειξε ότι το 10% των ενηλίκων άνω των 65 ετών που μεταφέρθηκαν στα επείγοντα μετά από πτώση, διαγνώστηκαν με άνοια μέσα σε έναν χρόνο.

4. Αδυναμία αντίληψης του σαρκασμού και των ψεμάτων

Ο σαρκασμός απαιτεί περίπλοκη επεξεργασία των κοινωνικών μηνυμάτων. Έρευνες δείχνουν ότι άνθρωποι με μετωποκροταφική άνοια (FTD) και Αλτσχάιμερ δυσκολεύονται να τον εντοπίσουν. Μάλιστα, οι ασθενείς με FTD συχνά χάνουν εντελώς την ικανότητα να καταλάβουν πότε κάποιος τους λέει ψέματα, καθώς μειώνεται η αίσθηση ότι οι πράξεις των άλλων μπορεί να κρύβουν δόλο.

5. Παραβίαση κοινωνικών κανόνων και νόμων

Η μετωποκροταφική άνοια μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα ακόμη και στα 30 ή τα 40 τους χρόνια. Ένα από τα πιο σοκαριστικά συμπτώματα είναι η απώλεια της αίσθησης των κοινωνικών ορίων, που οδηγεί σε απρεπή σχόλια, σεξουαλικά ανάρμοστη συμπεριφορά ή ακόμα και μικροκλοπές σε καταστήματα από άτομα που μέχρι πρότινος ήταν απολύτως νομοταγή.

6. Το «παγωμένο» βλέμμα και δυσκολία στην ανάγνωση

Ο ιατρικός όρος “reduced gaze” (μειωμένη βλεμματική κίνηση) αφορά την αδυναμία των ματιών να κινηθούν φυσιολογικά. Οι ασθενείς μοιάζουν συχνά να κοιτάζουν επίμονα στο κενό και μπορεί να πηδούν γραμμές όταν προσπαθούν να διαβάσουν, χωρίς οι ίδιοι να το συνειδητοποιούν.

7. Σύγχυση για τη χρήση αντικειμένων

Το να ψάχνουμε μια λέξη είναι φυσιολογικό. Το να κρατάει όμως κάποιος ένα πιρούνι ή ένα κλειδί και να μην θυμάται σε τι χρησιμεύει, αποτελεί κλασικό πρώιμο σύμπτωμα του Αλτσχάιμερ. Είναι αξιοσημείωτο ότι στα αρχικά στάδια, αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να παραμένουν απόλυτα λειτουργικοί σε άλλους τομείς της ζωής τους.

8. Απώλεια ενσυναίσθησης

Αν ένας άνθρωπος που ήταν πάντα ευγενικός και στοργικός αρχίσει ξαφνικά να κάνει προσβλητικά ή σκληρά σχόλια χωρίς να δείχνει ίχνος μεταμέλειας ή κατανόησης της αδιακρισίας του, ίσως ευθύνεται η άνοια. Η ασθένεια καταστρέφει τα κυκλώματα του εγκεφάλου που «διαβάζουν» τα συναισθήματα των άλλων.

9. Έντονες ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές

Η δημιουργία ακραίων τελετουργικών ή η παρορμητική συλλογή πραγμάτων (hoarding) μπορεί να κρύβει μετωποκροταφική άνοια. Για παράδειγμα, το να αγοράζει κανείς μανιωδώς το ίδιο περιοδικό κάθε φορά που βγαίνει από το σπίτι, παρόλο που έχει ήδη δεκάδες άθικτα αντίτυπα, ξεφεύγει από τα όρια μιας απλής παραξενιάς.

10. Κακή διαχείριση οικονομικών

Η δυσκολία στην πληρωμή των λογαριασμών, τα λάθη στα ρέστα ή οι ασυνήθιστα ρισκαδόρικες και κακές οικονομικές αποφάσεις είναι από τα πρώτα σημάδια του Αλτσχάιμερ. «Συχνά συνδέουμε τη γήρανση με την απώλεια του μυαλού μας. Αυτό δεν είναι υγιής γήρανση — είναι ασθένεια», ξεκαθαρίζει η Dr. Rankin.

11. Δυσκολία στη διατύπωση λέξεων

Μια σπάνια μορφή άνοιας, η πρωτοπαθής προϊούσα αφασία, επηρεάζει την ικανότητα του ατόμου να παράγει ρέοντα λόγο. Οι ασθενείς μπορεί να σκέφτονται πεντακάθαρα, να διευθύνουν επιχειρήσεις ή να ζωγραφίζουν υπέροχα, αλλά δυσκολεύονται να σχηματίσουν προτάσεις και να μιλήσουν με ευκολία.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Η απώλεια μνήμης δεν είναι πάντα το πρώτο σύμπτωμα. Καθώς πολλές εγκεφαλικές παθήσεις δεν ξεκινούν από τα κέντρα μνήμης του εγκεφάλου, οι πρώτες αλλαγές μπορεί να αφορούν την όραση, τον λόγο, την κρίση, την κίνηση ή την κοινωνική συμπεριφορά. Αν παρατηρήσετε τέτοιες ασυνήθιστες μεταβολές στον εαυτό σας ή σε κάποιο κοντινό σας πρόσωπο, μην τις αποδώσετε απλώς στο «ότι περνούν τα χρόνια». Μια επίσκεψη σε έναν ειδικό νευρολόγο είναι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα για έγκαιρη διάγνωση και καλύτερη ποιότητα ζωής.